Page 25 - Demo

Historiani m%u00eb i madh romak ishte Tit Livi, i cili shkroi 142 libra, ku paraqiti historin%u00eb e Rom%u00ebs. N%u00eb filozofi u shqua Seneka, i cili ka qen%u00eb p%u00ebrfaq%u00ebsuesi i stoicizmit, si edhe perandori Mark Aureli. N%u00eb artin romak t%u00eb perandoris%u00eb spikatin sidomos piktura, skulptura, muzika, sporti e arkitektura. N%u00eb fush%u00ebn e arkitektur%u00ebs vep%u00ebr origjinale %u00ebsht%u00eb amfiteatri, p%u00ebrfaq%u00ebsuesi m%u00eb i denj%u00eb i t%u00eb cilit %u00ebsht%u00eb Koloseu. Nd%u00ebrtimet publike romake tregojn%u00eb edhe rolin e teknologjis%u00eb dhe inxhinieris%u00eb (rrug%u00eb, uj%u00ebsjell%u00ebsa, amfiteatro) n%u00eb jet%u00ebn shoq%u00ebrore.E Drejta RomakeRomak%u00ebt e kan%u00eb shfaqur madh%u00ebshtin%u00eb e tyre n%u00eb organizimin e shtetit t%u00eb s%u00eb drejt%u00ebs. E Drejta Romake %u00ebsht%u00eb nj%u00eb prej legjislacioneve m%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme bot%u00ebrore. Ndryshe nga ligjet e shkruara m%u00eb par%u00eb, ligjet romake rregullonin nj%u00eb realitet shum%u00eb t%u00eb gjer%u00eb. E drejta romake bazohej n%u00eb t%u00eb drejt%u00ebn e pron%u00ebs private, t%u00eb ruajtjes dhe t%u00eb paprekshm%u00ebris%u00eb s%u00eb saj. Ajo p%u00ebrpunoi edhe nocionin e personit ose t%u00eb subjektit juridik. Me k%u00ebt%u00eb t%u00eb drejt%u00eb, shum%u00eb banor%u00eb t%u00eb tjer%u00eb t%u00eb perandoris%u00eb, pavar%u00ebsisht nga origjina e tyre, fituan qytetarin%u00eb romake. R%u00ebnd%u00ebsia historike e s%u00eb drejt%u00ebs romake q%u00ebndron te konceptet juridike q%u00eb ndikuan m%u00eb von%u00eb n%u00eb ligjet evropiane, sidomos n%u00eb fushat e pron%u00ebs, kontratave dhe statusit qytetar. Ligjet romake i q%u00ebndruan koh%u00ebs, duke u mb%u00ebshtetur n%u00eb nj%u00eb parim themeltar: parimin e barazis%u00eb, sipas t%u00eb cilit, t%u00eb gjith%u00eb jan%u00eb t%u00eb barabart%u00eb para ligjit. N%u00eb praktik%u00eb, kjo barazi ishte e kufizuar nga statusi shoq%u00ebror (qytetar, i lir%u00eb apo skllav), prandaj duhet dalluar mes parimit dhe zbatimit t%u00eb tij.Besimi romakEdhe te romak%u00ebt feja e hershme ishte politeiste. Si adhurues t%u00eb natyr%u00ebs, p%u00ebr ta %u00e7do dukuri e saj kishte shpirtin ose hyjnin%u00eb p%u00ebrkat%u00ebse. K%u00ebshtu, vet%u00ebm p%u00ebr periudh%u00ebn e f%u00ebmij%u00ebris%u00eb kishte rreth dyzet e tre per%u00ebndi si: per%u00ebndia e klithm%u00ebs s%u00eb par%u00eb, e hapit t%u00eb par%u00eb, e gjumit etj. Ashtu si te grek%u00ebt, edhe te romak%u00ebt, m%u00ebnyra e jetes%u00ebs s%u00eb per%u00ebndive ishte e nj%u00ebjt%u00eb me at%u00eb t%u00eb njer%u00ebzve. N%u00eb panteonin romak ndikoi fuqish%u00ebm mitologjia greke. Per%u00ebndit%u00eb kryesore q%u00eb frym%u00ebzoheshin nga ato greke ishin: Jupiteri (Zoti i qiellit, babai i per%u00ebndive), Junona, Marsi, Minerva, Merkuri, Kuirini etj. Romak%u00ebt besonin e nderonin shum%u00eb shpirtrat mbrojt%u00ebs t%u00eb kultit t%u00eb sht%u00ebpis%u00eb (lar%u00ebt), si dhe shpirtrat e st%u00ebrgjysh%u00ebrve (man%u00ebt).4Arkitektura e KoloseutJupiteri. Statuj%u00eb bronzi, Muzeu Britanik 523